Bazı cümleleri o kadar sık tekrarlarız ki bir süre sonra onları kendi fikrimiz olarak bile görmeyiz. Hayatın değişmez kuralları sanırız.

“Benden geçti artık.”

“Ben zaten hiçbir şeyi sonuna kadar götüremem.”

“Güzel şeyler başkalarının başına gelir.”

Bunları bazen bir sohbetin arasında, gülüp geçerek söyleriz. Bazen de kimsenin duymadığı bir yerde, içimizden geçiririz. Sonra bir fırsat çıkar karşımıza. Daha denemeden geri çekilir, olası sonucu bildiğimizi düşünürüz. Oysa bildiğimiz şey gelecekte ne olacağı değildir. Kendimiz hakkında yıllardır anlattığımız hikâyedir.

Joseph Murphy’nin 1963 yılında yayımlanan Bilinçaltının Gücü adlı kitabına bugünden bakarken, benim üzerinde durmaya değer bulduğum yer tam da burası. İnsan, kendi hakkında verdiği hükümlerin ne kadarını gerçekten sınamıştır?

Joseph Murphy kimdi?

1898’de İrlanda’da doğan, daha sonra Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleşen Joseph Murphy, yazar ve din görevlisiymiş. Düşünce, inanç ve zihnin insan yaşamı üzerindeki etkilerine odaklanan Yeni Düşünce, yani New Thought geleneğinin temsilcileri arasında yer almış. 1981’de hakkın rahmetine kavuşan Murphy’nin en çok tanınan eseri ise özgün adı The Power of Your Subconscious Mind olan Bilinçaltının Gücü. Kitap, ilk yayımlandığı 1963 yılından itibaren geniş bir okur kitlesine ulaşmış.

Adının önündeki “Dr.” unvanıyla tanınması, eserinin zaman zaman bilimsel bir psikoloji kitabı gibi algılanmasına yol açabiliyor. Oysa Murphy’nin düşüncelerini anlamak için onun dinî ve metafizik yaklaşımını hesaba katmak gerekiyor. Yazdıklarında inanç, dua, telkin ve zihinsel alışkanlıklar iç içe geçiyor. (Üşenmedim, hakkında bulabildiğim her şeyi okudum son bir haftadır.)

Bu bilgi, kitabı okurken neye baktığımızı bilmemiz açısından önemli. Elimizde insan zihninin işleyişini deneylerle açıklayan bir ders kitabı yok. İnsanın kendi düşünceleriyle kurduğu ilişkiyi değiştirmeyi amaçlayan, güçlü manevi iddialar taşıyan bir kişisel gelişim eseri var.

Zihnimizde kimin sesi konuşuyor?

Murphy’nin yaklaşımında bilinçli zihin ile bilinçaltı arasında belirgin bir ayrım var. Bilinçli zihin düşünüyor, değerlendiriyor ve seçim yapıyor. Bilinçaltı ise kişinin benimsediği inançların, tekrar ettiği düşüncelerin ve zihninde taşıdığı kabullenmelerin etkisini sürdürdüğü alan. Benim anladığım beynimizdeki mapushane.

Yazar, düşünce kalıplarındaki değişimin para, ilişkiler, iş ve mutluluk gibi hayatın farklı alanlarına yansıyabileceğini savunuyor. Kitabın geniş kapsamlı vaadi de buradan ortaya çıkıyor. İç dünyamızda yerleşmiş kabullenişleri değiştirdiğimizde, hayatımızın gidişatını etkileyebileceğimizi ileri sürüyor.

Bu düşünceyi gündelik bir örnek üzerinden vereyim.

Çocukken fikrini söylediğinde sürekli susturulan birini düşünün. Yetişkin olduğunda bir toplantıda konuşmak isteyebilir. Söyleyecek sözü, hatta herkesten önce fark ettiği bir sorun vardır. Yine de susar. Aklından geçen ilk düşünce, söyleyeceğinin değersiz bulunacağıdır.

Belki kimse onu susturmayacaktır. Fakat o, yıllar önce duyduğu sesi kendi içinde yaşatmaya devam eder.

Bu örnek, Murphy’nin bütün iddialarını doğrulamıyor elbette. Yine de kitabın açtığı soruyu görünür kılıyor. Kendimize ait sandığımız düşüncelerin kaçı gerçekten bize ait? Hangilerini ailemizden, okuldan, geçmiş ilişkilerimizden ya da tek bir kötü deneyimden devraldık?

İnsanın bu sorulara dürüstçe cevap vermesi kolay değil. Çünkü bazen değiştirmeye çalıştığımız alışkanlık, yıllardır kişiliğimizin bir parçası sandığımız şeydir.

Bir düşünceyi ne kadar tekrar edersek ona o kadar mı inanırız?

Murphy’nin anlatısında tekrar ve telkin önemli bir yer tutuyor. Kişinin zihninde neyi beslediğine dikkat etmesini istiyor. Sürekli korkuyu, yetersizliği ve başarısızlığı düşünmek yerine, ulaşmak istediği duruma zihninde yer açmasını öneriyor.

Burada durup kendi hayatımıza bakalım.

Yeni bir işe başlamak istiyoruz diyelim. Daha ilk adımda “Ben beceremem” diyoruz. Sonra araştırmayı erteliyoruz. Birine danışabilecekken vazgeçiyoruz. Deneyebileceğimiz küçük bir fırsatı da kaçırıyoruz. Aylar sonra hiçbir şey değişmediğinde, başlangıçtaki hükmümüzü doğruladığımızı düşünüyoruz.

Oysa arada kendi davranışlarımız da vardı.

Bu nedenle kendimizle konuşma biçimimizi değiştirmek anlamlı olabilir. Ancak kurulacak cümlenin bize inanabileceğimiz bir alan bırakması gerekiyor. İçimizde yoğun bir korku varken “Ben hiçbir şeyden korkmam” demek, yaşadığımız duyguyla aramızdaki mesafeyi artırabilir.

“Bunu henüz bilmiyorum, öğrenebilirim” demekse daha gerçekci gelir.

Böyle bir cümle her şeyi çözmez. Fakat insanın önüne küçük de olsa bir hareket alanı koyar. Başarısızlığı kimliğinin değişmez özelliği saymak yerine, belirli bir denemenin sonucu olarak görmesine yardımcı olabilir.

Kitabın vaatlerine nerede mesafe koymalıyız?

Bilinçaltının Gücü üzerine konuşurken yalnızca ilham veren taraflarını seçmek eksik olur. Murphy’nin zihne atfettiği güç, yer yer düşüncelerimizin hayatın sonuçlarını doğrudan belirlediği izlenimini yaratıyor. İşte burada dikkatli bir okuma gerekir.

İnsan hayatı, kişinin zihninde olup bitenlerden ibaret değildir. Ekonomik koşullar, yaşadığı çevre, karşılaştığı insanlar, kayıplar ve beklenmedik olaylar da hayatına yön verir. Herkes aynı imkânlarla başlamaz. Aynı çabayı gösteren iki insan aynı sonuca ulaşmayabilir.

Düşüncelerimizle davranışlarımız arasındaki ilişkiyi ciddiye almak, Murphy’nin bütün metafizik açıklamalarını bilimsel gerçek kabul etmemizi gerektirmez. Kitapta anlatılan kişisel deneyimler de tek başına bir yöntemin herkes için geçerli olduğunu kanıtlamaz.

Üstelik her olumsuz sonucu kişinin düşüncelerine bağlamak ağır bir haksızlık yaratır. Zor durumda olan birine, yeterince doğru düşünmediği için bunları yaşadığını söylemek gibi bir şey olur.

Oysa bazen insan elinden geleni yapar ve yine de kaybeder.

Bu gerçeği kabul eden bir okuma, kitaptan daha dengeli yararlanmamızı sağlar. Kendi payımıza düşen değişimi ararken, kontrolümüzün dışında kalanları da görebiliriz.

Bugün kendimizi başkalarının hayatlarıyla karşılaştırmak için fazla çaba harcamamız gerekmiyor. Telefonu elimize almamız yeterli. Birinin başarısını, diğerinin seyahatini, bir başkasının kusursuz görünen ilişkisini izliyoruz. Kendi hayatımızın bütün yorgunluğunu, onların seçilmiş birkaç anıyla karşılaştırıyoruz.

Böyle bir ortamda insanın kendisine hangi cümlelerle seslendiğini fark etmesi kıymetli.

Her akşam “Bugün de hiçbir şey yapmadım” derken gerçekten hiçbir şey yapmamış olabilir miyiz? Yoksa yaptıklarımızı saymayıp yalnızca yetişemediklerimizi mi görüyoruz? Bir hatadan sonra neden hemen bütün karakterimizi yargılıyoruz? Başkasına gösterebildiğimiz anlayışı kendimizden neden esirgiyoruz?

Murphy’nin kitabını bu sorularla okumak mümkün. Her vaadini benimsemeden, kendi iç konuşmamıza kulak vererek.

Okurken küçük bir deneme de yapabiliriz. Gün boyunca kendimiz hakkında kurduğumuz kesin hükümlerden birini yakalayalım. Ardından o cümlenin hangi deneyime dayandığını düşünelim. Gerçekten her zaman mı böyle oldu? Aksini gösteren tek bir örnek bile yok mu?

Belki ilk değişiklik, kendimize söylediğimiz bir cümlede “asla” kelimesini kullanmaktan vazgeçmek olur.

Bilinçaltının Gücü bende en çok şu düşünceyi uyandırıyor. İnsan bazen hayatını değiştirmeye çalışırken, yıllar önce kendisi hakkında verilmiş bir karara sadık kalıyor. Yeteneksiz olduğuna, sevilmeyeceğine, başlayamayacağına ya da başladığını bitiremeyeceğine inanıyor. Üstelik bu kararın hâlâ geçerli olup olmadığını yeniden sormuyor.

Belki bugün o hükmü bir kez daha gözden geçirebiliriz.

Yıllardır kendimize anlattığımız hikâyede, artık bize ait olmayan bir cümle olabilir.