Zarafet, insanın ne giydiğinde, nasıl göründüğünde ya da hangi çevrelerde bulunduğunda saklı değildir. Asıl zarafet, insanın başkasına davranışında, sesinin tonunda, kelimelerini seçişinde, bir başkasının hassasiyetine gösterdiği özendedir. Kırabilecekken incitmemeyi, haklıyken bile ölçüyü korumayı, söyleyebilecekken susmanın kıymetini bilmeyi gerektirir. Çünkü nezaket, insanın kendisinden eksilterek başkasına verdiği bir taviz değil, karakterinden taşan bir zenginliktir.
HOYRAT ZAMANLAR

Son günlerde daha çok duyduğumuz, soruyla karışık bir hayret cümlesi var: “Biz hangi ara böyle olduk?”
İnsanoğlu, zamanla ne çok şey kaybediyor. Bazen biriktirdiği güzellikleri, duygularını, bazen inandığı değerleri, bazen de eskiden onu diğerlerinden ayıran o ince, hoş tarafını.
Son zamanlarda hayatın içinde en çok da bunun eksikliğini hissediyorum. Sanki insanlar, içlerindeki bütün nezaketi hiç tanışmamışçasına bir kenara bırakmış, hayatın telaşına, kendi doğrularına ve bitmek bilmeyen haklılık yarışlarına teslim olmuş gibi. Yolda yürürken, otobüste, minibüste, metroda, bir alışveriş sırasında, kasada, bankada, devlet dairesinde, hastanede sıra beklerken, bir kapıdan geçerken arkada kalanı düşünmekte, toplu taşımada yaşlıya, hamileye ya da ihtiyaç duyana yer vermekte, en çok da trafikte; emniyet şeridini kendine ayrılmış yol olarak görenlerden tutun, yayaya yol vermekte, geçiş haklarına saygı göstermekte bile zorlanılıyor. Korna artık bir konuşma diline dönüşmüş durumda. Yüksek sesle telefonda konuşmaktan, başkasının yaşam alanına umursamazca girmeye kadar uzanan nice küçük ama önemli ayrıntıda aynı duyarsızlıkla karşılaşıyoruz. Bir selamı, bir teşekkürü, bir özrü, ricayı, bazen en sıradan nezaket kurallarını bile arar olduk. Sanki birlikte yaşamanın görünmez ve yazılı kuralları yerini, herkesin kendi telaşı, haklılığı ve önceliğine bıraktığı tuhaf bir düzene aslında düzensizliğe terk etti.
Hoyratlık, yalnızca kaba sözler söylemek, kırıcı davranmak ya da düşüncesizce hareket etmek değil. Bazen bir insanı dinlememek, bazen onun varlığını önemsememek, bazen de bir cümleyi söylerken karşı tarafta nasıl bir iz bırakacağını hiç düşünmemek. Üstelik bütün bunları yaparken kendinden emin olmak, hatta bunu bir tür güç göstergesi sanmak. Bir de bunları doğruymuş gibi gelecek nesillere de öğretmek.
Zarafet, insanın ne giydiğinde, nasıl göründüğünde ya da hangi çevrelerde bulunduğunda saklı değildir. Asıl zarafet, insanın başkasına davranışında, sesinin tonunda, kelimelerini seçişinde, bir başkasının hassasiyetine gösterdiği özendedir. Kırabilecekken incitmemeyi, haklıyken bile ölçüyü korumayı, söyleyebilecekken susmanın kıymetini bilmeyi gerektirir. Çünkü nezaket, insanın kendisinden eksilterek başkasına verdiği bir taviz değil, karakterinden taşan bir zenginliktir.
Bugünlerde ise sanki herkesin söyleyecek çok şeyi, dinleyecek pek az sabrı var. Herkes anlatmak, kendini kanıtlamak, kendi penceresinden gördüğünü hayatın tek gerçeği ilan etmek istiyor. Birbirimizi anlamaya çalışmak yerine yargılamayı, farklılıklara alan açmak yerine onları törpülemeyi seçiyoruz. En küçük anlaşmazlıkta sesler yükseliyor, en sıradan meselelerde kalpler kırılıyor. Bir zamanlar insan ilişkilerini ayakta tutan o görünmez mesafe, saygı ve incelik duygusu giderek silikleşiyor.
Belki de en acısı, hoyratlığın sıradanlaşması. Kırıcı olmak cesaret, umursamazlık özgürlük, düşüncesizlik ise doğallık gibi sunuluyor. Oysa insanın içinden geldiği gibi davranması, her aklına geleni söylemesi ya da her duygusunu başkasının üzerine bırakması değildir özgürlük. Biraz kendini tutabilmek, biraz başkasını hesaba katabilmek, biraz da insan olmanın sorumluluğunu taşıyabilmektir.
Elbette hayat herkesi yoruyor. Kimi kendi mücadelesinde, kimi görünmeyen yaralarında, kimi de anlatamadığı hikâyelerinde kayboluyor. Fakat insanın yorgunluğu, bir başkasının vaktini, varlığını, gerçeğini ve duygularını hoyratça kullanmasına mazeret olmamalı. Yoksa, her birimizin taşıdığı ağır yükler var hayatta.
Gerçekten, biz hangi ara böyle olduk?
Tüm bunların bütünüyle kaybolduğuna inanmak istemiyorum. Hâlâ bir sözü özenle seçenler, birinin yüzündeki hüznü fark edenler, haklı çıkmaktan çok gönül almayı önemseyenler var. Belki sayıları azaldı, belki sesleri kalabalıkların gürültüsünde duyulmuyor ama varlar ve iyi ki varlar.
İnsan, ardında bıraktığı izlerle hatırlanır. Söylediği sözler bir süre sonra unutulabilir ama o sözlerin insanda bıraktığı his kolay kolay silinmez. Birinin hayatına yük mü olduk, yoksa biraz olsun hafiflik mi kattık? Karşılaştığımız insanlarda bir kırgınlık mı bıraktık, yoksa içten bir tebessüm mü? Belki de kendimize zaman zaman sormamız gereken asıl sorular bunlar.
Çünkü her sözün bir karşılığı, her davranışın bir yankısı var. Kimi sözler bir kalbe ulaşır, kimi yalnızca havada asılı kalır. Anlaşılmak için önce anlamaya, duyulmak için önce dinlemeye, değer görmek için önce değer vermeye ihtiyaç var. Söylediklerimizinin olduğu kadar, birbirimizde bıraktığımız duyguların sorumluluğunu alabilmek de çok kıymetli.
Kırılacağına kır, önce sen gövde gösterisinde bulun, sana ters bakana bir tane indir, kötü söze, bakışa bin küfür dağarcığında hazır bulunsun, her an saldırıya geçecek hazırlıkta ve savunmada ol, yani o boks eldivenlerin kullansan da kullanmasan da günlük kıyafetinin görünmez ama daimi parçası olsun. Çok zor çok.
Yok mu tek tek sorumluluklarımız? Böyle devam etmemeli. Bir şeylerin hâlâ değişebileceğine inanıyorsak bu mücadeleden, o insan olduğumuzu hatırlatan değerleri kaybetmemek hatta yeniden kazanma isteğinden vazgeçilmemeli. Eğitim, adalet ve sevgi şart, en küçüğümüzden en büyüğümüze kadar belki de. İnsana en çok yakışanlar, nezaket, incelik, samimiyet, gerektiğinde özür dilemeyi bilmek, başkalarının mutluluğuyla mutlu olmak, alçakgönüllülük, merhamet, teşekkür etmek. elecek nesillere de asıl öğretilmesi gerekenler bunlar değil miydi?
Tabii karşısındaki haklılığıyla aşk yaşıyorsa, duymaya niyetli değilse, en özenle seçilmiş cümleler de, davranışlar da bir yere varamaz. Çünkü her söz, onu karşılayacak bir gönül bulduğunda anlam kazanır. Aksi takdirde gafile kelam, nafile kelam…






