Sabah yataktan kalkmakta zorlandığınız, kendinizi bitmek bilmeyen bir döngünün içinde “Bugün neden uyanıyorum?” diye sorarken bulduğunuz oldu mu hiç?

Hızla, koşturmacayla, sinir ve stresle geçen bir hayatın içinde, geçim derdi artık başa çıkılamaz boyutlara ulaşmışsa, hemen her gün bir öncekinin tekrarı gibi yaşanıyorsa, hayat heyecanını yitirmiş, beklentiler ve umutlar tükenmişse… Üstelik bir de emekliyseniz ya da ellili yaşlarınızın sonuna doğru hızla ilerliyorsanız, bu sorunun yanıtı bana göre daha da önem kazanıyor.

İşte, tam da bu noktada, Japon kültürünün yüzyıllardır imbikten geçirerek günümüze taşıdığı dingin bir felsefe imdadımıza yetişiyor: İkigai (生き甲斐).

Japonca bir kelime olan ikigai, yaşam anlamındaki iki ile değer anlamını taşıyan gai sözcüklerinin birleşmesinden oluşuyor. Türkçede tek bir karşılığı yok ama “hayatı yaşamaya değer kılan şey” sözü, anlamını oldukça iyi anlatıyor. Kimi için bir insan, kimi için bir uğraş, kimi içinse her sabah yataktan kalkmasını sağlayan küçücük bir neden.

Peki, dünyanın en uzun ve en mutlu ömürlü insanlarının yaşadığı Okinawa Adası’ndan doğan bu felsefe hayatımızı nasıl değiştirebilir? Geleneğin ötesine geçip kendi İkigai’mizi bulabilir miyiz?

İkigai kavramı, Pasifik Okyanusu’ndaki Okinawa adasıyla özdeşleşmiş. Okinawa, dünyada 100 yaşın üzerinde en çok sağlıklı insanın yaşadığı beş “Mavi Bölge”den (Blue Zones) biriymiş.

Buradaki yaşlılarla yapılan görüşmelerde ortak bir nokta öne çıkmış: EMEKLİLİK. Okinawa dilinde “emeklilik” diye bir kelime yokmuş.

İnsanlar hayatlarının son anına kadar sevdikleri, onları hayata bağlayan ve topluma fayda sağlayan işlerle uğraşıyorlarmış. En basit anlatımla ‘bir balıkçı için deniz, bir bahçıvan için toprağı bellemek, bir usta için ahşabı işlemek ya da bir büyükanne için torunlarına hikaye anlatmak‘ onların İkigai’siymiş.

Anladığım kadarıyla İkigai devasa, dünyayı değiştirecek başarılar anlamına gelmek zorunda değil. Daha çok günlük hayatın küçük ritimlerinde gizli olan anlam gibi.

Modern dünyada İkigai, genellikle birbirini tamamlayan 4 temel soru ile açıklanabilir galiba. Bu dört soruya verdiğimiz yanıtların tam ortasında yer alan kesişim noktası, bizim İkigai’niz olabilir.

1. Ne Yapmayı Seviyorsunuz? (Tutkunuz): Zamanın nasıl geçtiğini unutturan, yaparken içsel bir keyif duyduğunuz şeyler neler? (Resim yapmak, kod yazmak, yazı yazmak, doğada yürümek, dinlemek, öğrenmek…)
2. Hangi Konularda İyisiniz? (Yetenekleriniz): Doğal yetenekleriniz ya da yıllar içinde geliştirerek ustalaştığınız becerileriniz neler? İnsanlar size sıklıkla hangi konularda danışır?
3. Dünyanın Ne İhtiyacı Var? (Katkınız): Çevrenizde, toplumda veya dünyada hangi eksikliği görüyorsunuz? Hangi soruna dokunmak, kimin hayatını kolaylaştırmak size anlamlı geliyor?
4. Neden Para Kazanabilirsiniz? (Geçiminiz): Sahiplendiğiniz bu beceriler veya sunduğunuz hizmetler karşılığında modern dünyada bir ekonomik karşılık bulabilir misiniz?

Önemli bir not…

• Sadece sevdiklerimiz ve iyi olduklarımız -> Tutkumuz olabilir (Ama para kazandırmayabilir).
• Sadece iyi olduklarımız ve para kazandıklarımız -> Mesleğimizdir (Ama boşluk hissi yaratabilir).
• Sadece para kazandıklarımız ve dünyanın ihtiyacı olanlar -> İşimizdir (Ama sıkıcı gelebilir).
• Sadece dünyanın ihtiyacı olanlar ve sevdiklerimiz -> Misyonumuzdur (Ama geçiminizi sağlamayabilir).

Bu yaklaşıma göre ikigai, bu dört alanın kesiştiği, hepsinin dengede olduğu noktadaymış.

İkigai’yi bulmak tek seferlik bir keşif de değilmiş. Ömür boyu süren bir yolculuk ve pratik haliymiş. Günlük hayatımıza bu felsefeyi dahil etmek için şu adımlarla başlayabiliriz galiba.

1. Küçük Başlamak: Her sabah sizi heyecanlandıracak taze bir fincan kahve, bahçedeki bitkilerinizle ilgilenmek veya sevdiğiniz bir müziği dinlemek gibi küçük ritüeller edinin.
2. Akışta Kalmak (Flow State): Yaptığınız iş her ne olursa olsun, dikkatinizi dağıtan unsurlardan uzaklaşıp kendinizi tamamen o ana verin. El işçiliği, kod yazımı veya bir yazı kaleme almak fark etmez; odaklanmak ruhu iyileştirir.
3. Acele Etmemek ve Yavaşlamak: Japon kültüründe Hara Hachi Bu diye bir prensip varmış (mideyi %80 doldurunca yemeyi bırakmak). Bu mantık hayatın temposu için de geçerli Japon kültüründe. Hayatı sindirerek yaşamak zihne alan açtığına inanıyorlar.
4. Çevremizle Bağ Kurmak: Okinawa’da insanları uzun yaşatan bir diğer sır Moai adı verilen yakın dostluk gruplarıymış. Sizi destekleyen, paylaşabileceğiniz bir topluluğun parçası olun.
5. Doğayla Teması Koparmamak: Toprağa dokunmak, bir çiçeğin filizlenişini izlemek ya da sadece açık havada yürümek insanı özüne ve yaşam enerjisine geri döndürür.

İkigai bir varış noktası değil, yolun kendisini sevme sanatı olarak değerlendirebilir. Hayatımızın her döneminde İkigai’miz biçim değiştirebilir, dönüşebilir veya derinleşebilir.

Unutmaması gereken şey, sabah uyanmak için devasa ve kusursuz planlara ihtiyacımızın olmadığı. Bizi biz yapan değerleri fark etmek, sevdiğimiz bir uğraşın başında zamanı unutmak ve çevremize ufak da olsa bir değer katabilmek yeterlidir.

Bugün kendinize şu soruyu sorun: Sizi yarın sabah yatağınızdan gülümseyerek kaldıracak o küçük, tatlı neden ne olabilir?

Dip not: Unutmayın vereceğiniz cevap bir zorunluluk olmamalı.